وعدل حق تعالى است ويا باعتبار اين كه بسبب زوال هر نعمتي كه رو دهد از براي أو بلائي باشد وهمچنين حفظ ونگاهدارى نعمتها بىتعبها وزحمتها نشود كه هر يك از آنها بلائي باشد ، وهمچنين بلاهاى ديگر كه گاهى بسبب نعمتها برسد ، وممكن است كه مراد اين باشد كه بقدر نعمت درد بلا شديد شود باعتبار اين كه صاحبان نعمت را تاب بلا نباشد پس درد هر بلائي كه وارد شود بر ايشان زيادة باشد از درد همان هر گاه وارد شود بر غير صاحبان نعمت ، باعتبار زيادتى حوصله وتاب ايشان . 6186 على قدر البلاء يكون الجزاء . بر اندازهء بلا ميباشد پاداش وثواب . 6187 على قدر الهمم تكون الهموم . بر اندازهء همتها ميباشد اندوهها يعنى باندازهء قصدها ومطلبها ميباشد اندوهها ، پس هر چند مطالب ومقاصد كسى بيشتر باشد اندوه أو بيشتر باشد ، زيرا كه در سعى از براي هر يك تعب وزحمتى باشد وبسبب فوت هر يك غم والمى روى دهد ، پس كسى كه خواهد كه اندوه أو كم باشد از سر اميدها وآرزوها بگذرد ، وممكن است كه مراد اين باشد كه بقدر بلندى همتها وپستى آنها ميباشد اندوهها پس كسى را كه همت بلند باشد اندوه أو زيادة باشد ، يا باعتبار اين كه صاحب همت بلند مراتب عاليه « 1 » در نظر دارد وتحصيل آنها بىهموم وغموم بسيار نشود ، ويا باعتبار اين كه صاحب همت بلند مردم عزيز گرامى باشند وباندك ذلّت وخفتي كه روى دهد مهموم ومغموم گردند بخلاف مردم دنى پست مرتبه كه از بسيارى از خفتها وذلّتها باكى ندارند وبنا بر اين مراد مذمّت همت بلند نيست بلكه اظهار

--> ( 1 ) شارح ( ره ) در حاشية گفته : « بنا بر اين معنى نيز نزديك است بمعنى سابق ، وتفاوت در اينست كه در معنى سابق اندازهء همتها بر بسيارى وكمي عدد آنها حمل شده ودرين معنى بر اندازهء آنها باعتبار كيفيت از بلندى وپستى ، منه » ودر ساير نسخ باضافهء ، « رحمه اللّه » .